Trưởng Lão Hòa Thượng Thích Thanh Dục

Thân thế và túc duyên bồ-đề thuở thiếu thời

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục, đạo hiệu Quảng Tế, thế danh Trần Xuân Cấp, sinh năm 1927 tại thôn Nghĩa Phong, xã Thuần Thành, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình (nay thuộc xã Nam Thái Ninh). Ngài sinh trưởng trong một gia đình hạnh đức thuần lương, nội ngoại hai bên đều là những bậc kính tín Tam bảo sâu dày. Ngài là người con út trong tổ ấm có ba anh em trai.

Năm lên 3 tuổi, ngài chịu cảnh mồ côi cha sớm. Ngài và anh trai được gia đình người chú thím đón về nuôi dạy tại làng Thanh Nê, phủ Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Chính tại nơi đây, túc duyên Phật pháp từ nhiều đời đã run rủi cậu bé Trần Xuân Cấp thường xuyên theo chú thím lên chùa Nê Đông chấp tác, lễ Phật vào mỗi dịp tuần sóc vọng, gieo mầm cho chí nguyện xuất trần thượng sĩ sau này.

Thời kỳ xuất gia tu học và nỗ lực gánh vác chốn Tổ

Năm 1935, khi vừa tròn 9 tuổi, ngài được chú thím chấp thuận cho phép xuất gia học đạo, đảnh lễ Sư cụ Mai Thanh Chính – Trụ trì chùa Nê Đông làm thầy nghiệp sư, được thế phát và ban pháp danh Thanh Dục.

Hành trình cầu tầm giới pháp và phụng sự Giáo hội của ngài trải qua các dấu mốc trang nghiêm:

• Năm 1942: Khi vừa bước sang tuổi 16, ngài được truyền giới Sa-di tại Đại giới đàn hạ trường chùa Dốc Lòng (làng Thanh Nê).

• Năm 1949: Để tiếp nối dòng thiền Tào Động miền Bắc, ngài nương Sư cụ Tâm Định, Viện chủ tổ đình Đoài Lâm làm Nghiệp sư y chỉ. Tại đây, dù mang thân phận Sa-di, ngài vẫn tận tụy chấp tác, "Thượng Tam bảo, hạ trù táo", được Sư cụ tin tưởng giao trọng trách đương gia chốn Tổ.

• Thời kỳ kháng chiến: Thấm nhuần tinh thần "Phật pháp bất ly thế gian giác", ngài tích cực tham gia phong trào Phật giáo cứu quốc, làm liên lạc, chăm sóc bộ đội, đóng góp công sức vào sự nghiệp kháng chiến chống thực dân Pháp của quân dân địa phương.

• Năm 1955: Ngài được thọ Cụ túc giới tại Giới đàn hạ trường chùa Đoài Lâm dưới sự chứng minh của Tổ Quang Phúc làm Hòa thượng Đàn đầu, chính thức dự vào hàng Tăng bảo ở tuổi 28.

• Năm 1967: Với đạo niệm kiên cố, ngài được Nghiệp sư cho phép đi tham học tại tổ đình Hoằng Ân – chùa Quảng Bá (Thủ đô Hà Nội), thủ phủ lớn của Sơn môn Tào Động nhằm tiếp thu nguồn mạch giáo lý uyên thâm.

Đạo nghiệp hoằng pháp: Bậc thầy mô phạm giới luật tinh nghiêm

Ngôi vị lãnh đạo các cấp Giáo hội và Giáo phẩm cao cấp

Bằng uy đức và đạo hạnh ngời sáng, từ năm 1987 trở đi, Trưởng lão Hòa thượng được Tăng Ni tín đồ cung thỉnh gánh vác nhiều trọng trách tối cao của Giáo hội:

• Nhiệm kỳ 1987 - 1992: Chánh Thư ký Ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Thái Bình.

• Nhiệm kỳ 1992 - 1997: Phó Trưởng ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Thái Bình.

• Nhiệm kỳ 1997 - 2012: Trưởng ban Trị sự Tỉnh hội Phật giáo Thái Bình, kiêm Ủy viên Hội đồng Trị sự GHPGVN.

• Năm 2002: Ngài được tấn phong lên hàng giáo phẩm Hòa thượng tại Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ V.

• Năm 2012 - 2022: Ngài lần lượt được cung thỉnh làm Thành viên rồi Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh GHPGVN.

• Nhiệm kỳ 2022 - 2027: Tại Đại hội IX, Ngài được toàn thể đại hội suy tôn vào ngôi vị cao nghiêm: Phó Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

"Trưởng lão Hòa thượng là bậc thầy tinh thông Giới luật, nghiêm mật hành trì. Từ năm 1990, Ngài luôn là ngôi vị Đường chủ, ngôi vị Hòa thượng Đàn đầu tại các Đại giới đàn trường hạ chùa Thánh Long, trao truyền giới pháp cho hàng vạn Tăng Ni, Phật tử."

Tiếp dẫn hậu lai và kiến tạo già-lam tố hảo

Đối với tổ đình Đoài Lâm, sau khi Sư tổ viên tịch, ngài kế đăng trụ trì, tiếp độ chư vị đệ tử xuất gia nay đều trở thành những bậc rường cột của Giáo hội tỉnh nhà. Ngài cũng hằng tâm hằng sản lãnh đạo trùng tu ngôi Tổ đường (2003), Đại hùng Bảo điện (2014) và phủ Mẫu (2019).

Năm 2006, Ngài được cung thỉnh làm Viện chủ tổ đình chùa Thánh Long – trụ sở Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Thái Bình cũ. Đến năm 2024, ngài tiếp tục chỉ đạo tái thiết, xây dựng tòa nhà hành chính của Ban Trị sự và các khuôn viên tự viện với kinh phí lên đến hàng chục tỷ đồng, phục vụ cho công tác tu học An cư kiết hạ hàng năm của Tăng chúng tỉnh Thái Bình (cũ) và Hưng Yên (mới).

Hoạt động xã hội và huân chương cao quý của Nhà nước

Không chỉ trọn lo việc đạo, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục còn gắn bó mật thiết với các công tác an sinh xã hội:

• Đại biểu Hội đồng Nhân dân tỉnh Thái Bình khóa XIII (1999-2004), HĐND huyện Kiến Xương, xã Quang Bình.

• Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ khẩu Việt Nam tỉnh và huyện qua nhiều nhiệm kỳ; Ủy viên Hội Chữ thập đỏ tỉnh.

Ghi nhận những đóng góp vĩ đại của Ngài trong sự nghiệp xây dựng khối đại đoàn kết, ngài đã được Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết (2005) và Chủ tịch nước Trương Tấn Sang (2014) trao tặng Huân chương Vì sự nghiệp Đại đoàn kết dân tộc. Ngày 26-10-2021, Ngài vinh dự nhận Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính vì những thành tích xuất sắc trong công tác từ thiện xã hội.

Thuận lẽ vô thường, an nhiên thu thần thị tịch

Vào cuối Đông năm Ất Tỵ (2025), thân tứ đại của ngài có dấu hiệu khiếm an. Thế nhưng như có lực lượng gia trì mầu nhiệm, sức khỏe của ngài bình phục trở lại để kịp tự tại tiếp phái đoàn Phật giáo Quốc tế Bhutan và chứng minh Đại lễ tưởng niệm Đức Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo Kiều Đàm Di tại chùa Thánh Long vào ngày 21-3-2026.

Và rồi, thuận theo quy luật hóa duyên, như cây cổ thụ trăm năm đến kỳ héo rễ, Trưởng lão Hòa thượng đã an nhiên thu thần thị tịch vào hồi 2 giờ 30 phút ngày 16 tháng 4 năm 2026 (nhằm ngày 29 tháng 2 năm Bính Ngọ) tại chốn tổ viện. Ngài trụ thế tròn 100 năm, trải qua 70 mùa an cư kiết hạ.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Dục viên tịch đã khép lại hành trình của một bậc chân tu mẫu mực, một đời khiêm cung, giản dị nhưng uy đức bao trùm sông núi hải nội. Trước hoàng nghiêm linh sàng, hàng môn đồ pháp quyến và Tăng Ni Phật tử thành kính đảnh lễ, tri ân công đức cao dày của Ngài. Chúng con nguyện noi theo tấm gương trung kiên của Ngài, giữ gìn giới luật nghiêm mật, thắt chặt tình đoàn kết đạo đời để trang nghiêm Giáo hội, lợi lạc quần sinh.

Thành kính hướng tâm cầu nguyện Giác linh Trưởng lão Hòa thượng cao đăng Phật quốc, thượng phẩm thượng sanh, hội nhập ta-bà, thùy từ chứng giám.