Trưởng Lão Hòa Thượng Thích Giác Tường

Thân thế và thời niên thiếu cần lao nơi miền sông nước

Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường, thế danh Nguyễn Văn Khảm, sinh ngày 25 tháng 03 năm 1930 (tuổi Canh Ngọ) tại Rạch Bà Khôi, ấp Phú An, tổng An Mỹ, quận Châu Thành, tỉnh Sa Đéc (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp). Ngài sinh trưởng trong một gia đình thuần nông hiền lương, chất phác và có truyền thống kính tin Tam bảo sâu sắc.

Thân phụ của Ngài là cụ ông Nguyễn Văn Hiệu (pháp danh Thiện Phước), thân mẫu là cụ bà Huỳnh Thị Lúa (về sau cụ bà xuất gia với pháp danh Thích nữ Minh Liên). Trong gia đình có 9 anh chị em, Ngài là người con thứ tám.

Tuổi thơ của Ngài gắn liền với ruộng đồng mộc mạc và dòng nước phù sa miền Tây Nam Bộ. Sau khi hoàn thành lớp Ba trường làng, Ngài ở nhà phụ giúp gia đình làm ruộng và học thêm nghề cắt tóc để mưu sinh. Cuộc sống lao động cần lao, chất phác ấy đã sớm hun đúc trong Ngài đức tính nhẫn nại, khiêm cung – những tư lương quý giá âm thầm nâng đỡ bước chân tu tập của Ngài trong tương lai.

Xuất gia học đạo: Duyên lành thù thắng và lời thọ ký của Tổ sư

Nhân duyên xả tục tầm đạo của Ngài bắt nguồn từ túc duyên bồ-đề sâu dày của gia tộc, khi người em gái út sớm xuất gia vào năm 16 tuổi (pháp danh Đàn Liên). Đời sống thanh thoát, phạm hạnh của vị Khất sĩ Ni đã làm lay động tâm thức của Ngài.

Tuy nhiên, bước ngoặt vĩ đại nhất mở ra nẻo giác là một lần Ngài đi ngang qua Linh Phước tự, bước vào thính pháp và đảnh lễ Tổ sư Minh Đăng Quang. Hình ảnh vị Sa-môn Khất sĩ oai nghi đĩnh đạc, thong dong vô ngại đã chấn động mạnh mẽ, thức tỉnh tâm thức Ngài:

“Ai tu nấy đắc.” — Lời khai thị dung dị mà diệu huyền của Đức Tổ sư Minh Đăng Quang

Khắc ghi lời dạy ấy, Ngài nuôi chí xuất trần, đê đầu đảnh lễ tạ ơn dưỡng dục của song thân rồi hướng về tịnh xá Ngọc Quang (Sa Đéc) công quả phụng sự. Tại đây, Ngài tự tay xắn đất dưới ao, kề vai sát cánh cùng Tổ sư bê đất đắp nền kiến tạo tịnh xá bằng tranh tre nứa lá. Chính trong giai đoạn mang hình tướng cư sĩ lao tác ấy, Ngài đã được Tổ sư Minh Đăng Quang thọ ký pháp danh Giác Tường – một sự ấn chứng thầm lặng mà sâu sắc.

Vào rằm tháng 03 năm Giáp Ngọ (1954), Ngài chính thức được Trưởng lão Hòa thượng Giác Như cử hành nghi thức thế phát tại tịnh xá Ngọc Quang. Ngay chiều hôm đó, Ngài được đưa về tịnh xá Ngọc Viên (Vĩnh Long) thỉnh Giáo hội chứng minh pháp danh, khi ấy Ngài vừa tròn 24 tuổi:

• Ngày 30-03-Giáp Ngọ (1954): Ngài thọ giới Sa-di tại đạo tràng tịnh xá Ngọc Viên và bắt đầu hành trình du phương hóa độ theo hầu cận Bổn sư.

• Ngày 15-07-Mậu Tuất (1958): Sau 4 năm thúc liễm oai nghi, Ngài thọ Cụ túc giới tại tịnh xá Liên Trung (Cần Thơ), chính thức dự vào hàng Tăng bảo, gánh vác mạng mạch Khất sĩ.

Đặc biệt, năng lực tu hành của Ngài đã lan tỏa chủng tánh Bồ-đề thâm sâu đến quyến thuộc, cảm hóa thân mẫu (Sư bà Minh Liên), cùng chư vị tôn túc Ni trong gia đình (Sư cô Cẩn Liên, Thiện Liên, Mỹ Liên, Tâm Phương) và Hòa thượng Giác Nghiêm đồng phát tâm xả tục, bước vào đường đạo.

Đạo nghiệp hoằng pháp và những cống hiến vĩ đại cho Hệ phái

Dấu chân du tăng và biệt tài thuyết pháp

Sau khi đắc giới Tỳ-kheo, Ngài cùng phái đoàn du tăng Khất sĩ cất bước hành đạo khắp các tỉnh thành Nam Trung Bộ: từ Vĩnh Long, Cần Thơ, Sa Đéc, Mỹ Tho, Gia Định cho đến Khánh Hòa, Phú Yên, Huế. Với chất giọng hùng hồn, hào sảng đậm chất Nam Bộ, Ngài trở thành một trong những vị pháp sư danh tiếng lỗi lạc thời bấy giờ, nguyện đem ánh sáng chánh pháp rọi soi khắp muôn nơi.

Đặt nền móng pháp lý và lèo lái hệ phái qua khúc quanh thời đại

Năm 1964, trước những chuyển biến của thời cuộc, Ngài cùng Hòa thượng Thích Giác Nhu hỗ trợ Hòa thượng Pháp sư Thích Giác Nhiên đệ đơn thành lập Giáo hội Tăng-già Khất sĩ Việt Nam. Khi Giáo hội được cấp phép hành đạo vào năm 1966, Ngài chính thức gánh vác trọng trách Phó Tổng Trị sự, đóng góp công đức vô lượng củng cố nền móng vững chắc cho sự hưng thịnh của Hệ phái.

Sau năm 1978, khi Hòa thượng Pháp sư Thích Giác Nhiên sang hải ngoại hoằng pháp, Ngài thường trụ tại tịnh xá Trung Tâm (Bình Thạnh), trở thành cội tùng bách vững chãi cho đại chúng tại quê nhà. Ngài đồng tâm hiệp lực cùng Hòa thượng Thích Giác Nhu và chư vị tôn túc lèo lái, ổn định Giáo đoàn, đưa Hệ phái Khất sĩ hội nhập và phát triển rực rỡ trong giai đoạn lịch sử mới của đất nước.

Thời kỳ tịnh dưỡng và an nhiên thâu thần viên tịch

Suốt 97 năm hiện diện ở cõi Ta-bà, Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường luôn giữ trọn cốt cách Khất sĩ thanh bần, thanh tịnh vô ngại trước danh lợi và quyền vị. Trên cương vị Ủy viên Thường trực Hội đồng Chứng minh GHPGVN, Ngài luôn làm Hòa thượng Đàn đầu cho các giới đàn biệt truyền, từ ái dắt dìu hàng hậu học.

Từ năm 2020, dẫu sắc thân tứ đại suy hao, Ngài vẫn chánh niệm sáng suốt, lùi về tịnh dưỡng tại tịnh xá Trung Tâm và sau đó là Pháp viện Minh Đăng Quang (năm 2025) để môn đồ tiện bề chăm sóc. Ngài giữ trọn hạnh thiểu dục tri túc, tự tại trước lẽ sanh diệt, hiếm khi nằm viện hay can thiệp y tế chuyên sâu.

Vào đầu năm 2026, bệnh duyên tuổi già suy kiệt, thuận theo quy luật vô thường của tạo hóa, hóa duyên của Ngài đã viên mãn. Vào lúc 20 giờ 25 phút ngày 4 tháng 5 năm 2026 (nhằm ngày 18 tháng 3 năm Bính Ngọ), tại Pháp viện Minh Đăng Quang, Ngài đã an nhiên thu thần viên tịch, xả bỏ báo thân giả tạm, hưởng thọ 97 năm với 67 hạ lạp viên mãn.

Sự viên tịch của Trưởng lão Hòa thượng Thích Giác Tường để lại một khoảng trống lớn lao đối với Giáo hội và Hệ phái Khất sĩ, song hành trạng thanh cao và đức hạnh vẹn toàn của Ngài sẽ mãi là ngọn đăng soi đường cho tứ chúng. Trước linh sàng trang nghiêm, hàng môn đồ pháp quyến và tăng ni, phật tử thành kính đảnh lễ cảm niệm tri ân công đức hóa độ bao la của Ngài. Nguyện đồng lòng y giáo phụng hành, giữ gìn y bát chơn truyền, tinh tấn tu tập theo con đường thanh bần mà Tổ thầy và Trưởng lão Hòa thượng đã dày công vun đắp.

Nam-mô Giáo hội Phật giáo Việt Nam Hội đồng Chứng minh Ủy viên Thường trực, Hệ phái Khất sĩ Chứng minh Đạo sư, Ma-ha Sa-môn Tỳ-khưu giới pháp húy Thích Giác Tường Trưởng lão Hòa thượng thùy từ chứng giám.